به آرامى به كوچك شمارى و آزاررسانى رسيد ، به ويژه كه آنان ، از همان آغاز ، هم‌نشينى و هم خوراكى با اسرائيليان را ناروا مىشمردند [ و آن چوپانان دام‌دار را پليد مىدانستند ] ، پس از چندى هيكسوسيان بيگانه از مصر بيرون رانده شدند و اينان كه بردگان و هواداران آنان بودند ، باقى ماندند تا نقش گرگ‌ها را بازى كنند و از رامسس جز همان كارى كه با اين جاسوسان كرد ، نبايد كار ديگرى چشم داشت . « 1 » حال اين پرسش پيش مىآيد كه آيا به بردگى گرفتن اسرائيليان توسط مصريان داستانى راست و درست است ؟ يا بيش از اين نيست كه اسرائيليان در روزگار يوسف ، به تن آسانى و آسودگى خو كرده بودند و چون پس از يوسف اوضاع و احوال دگرگون شد و فرعون‌ها چنين سزاوار ديدند كه اسرائيليان نيز بايد به كار و كوشش روى آورند و در كارهايى چون كشاورزى ، ساختمان‌سازى ، معبد سازى ، و نصب تنديس‌ها و . . . با مصريان همكارى كنند ، اسرائيليان همين را براى خود دشوار و توان‌فرسا شمردند و به بهانه‌جويى پرداختند . « 2 » اگر بخواهيم در اين‌باره به آنچه درست است ، دست يابيم يا دست كم بدان نزديك شويم ، بايد به ياد داشته باشيم كه مصر يكى از كشورهايى بوده است كه پس از پيدايى دولت جديد ، جز اسيران جنگى ، كسى را به بردگى و بيگارى نمىگرفته و چنين شيوه‌هايى را نمىشناخته است و مىدانيم كه هيچ پژوهشگرى نگفته است كه اسرائيليان به اسيرى به مصر رفته‌اند تا مصريان آنان را به بردگى و بيگارى گيرند . گذشته از آن كه از خود تورات نيز آشكارا برمىآيد كه فرعون حتى در روزگار آزار و آشوب ، اسرائيليان را به چشم بردگان و بيگاريان نمىديده است ، بلكه گويا بخشى از مردمان و شهروندان مصراند . در تورات از زبان فرعون به موسى و هارون مىخوانيم : « اى موسى و هارون چرا قوم را از كارهاىشان باز مىداريد » « 3 » . قرآن كريم نيز در آيه‌اى ، اسرائيليان را چونان بخشى از مردم فرعون و شهروندان مصر ياد كرده است ، آنجا كه مىفرمايد : « همانا كه فرعون در آن سرزمين سركشى كرد و مردمش را گروه گروه ساخت و بخشى از آنان را به خوارى و زبونى گرفت ، پسرانشان را مىكشت و زنانشان را زنده مىگذاشت » . « 4 »

--> ( 1 ) . عبد الرحيم فوده ، من معانى القرآن ، 177 - 178 . ( 2 ) . صبرى جرجيس ، التراث ايهودى الصهيونى ، قاهره ، 1970 م ، 25 . ( 3 ) . سفر خروج ، 5 : 4 . ( 4 ) . « إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِي الْأَرْضِ وَ جَعَلَ أَهْلَها شِيَعاً يَسْتَضْعِفُ طائِفَةً مِنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْناءَهُمْ وَ يَسْتَحْيِي نِساءَهُمْ »